Trzeci Najemny Oddział Piechoty Japońskiej

Życie kobiet w średniowiecznej Japonii

Japońskie kobiety od najmłodszych lat były przygotowywane do właściwego spełniania roli córki, żony oraz matki. W zależności od statusu społecznego miały różne obowiązki. Wbrew temu, co można sądzić, wieśniaczki oraz kobiety z warstwy samurajów miały większą swobodę i możliwości niż dwórki przebywające w otoczeniu cesarza. Oto jak wyglądało życie ówczesnych kobiet. 

Narodziny i dzieciństwo
Kiedy w rodzinach samurajskich i na wsi z niecierpliwością oczekiwano narodzenia męskiego potomka, na dworze sprawa miała się inaczej. Najbardziej upragnione były dziewczynki. Dawały one możliwość wżenienia się w lepszą rodzinę, nawet w cesarską. W 120 dniu po narodzinach dziecka odbywała się rodzinna uroczystość o nazwie tabezome. Podczas niej, karmiono dziecko pierwszym stałym pokarmem. Dla dziewczynek przygotowywano stoliki z zastawą czarno-czerwoną, a dla chłopców z czerwoną). Matka na przemian z ojcem podawała dziecku pałeczkami po kawałku każdej z potraw, z których pierwszą był ryż.
Kolejną ważną uroczystością w życiu dziewczynek było symboliczne wyjście z dzieciństwa, które miało miejsce w szóstym roku życia. Podczas tej ceremonii zakładano dziewczynkom pierwsze kimona, przeważnie koloru czerwonego. Jednak dopiero po 12 urodzinach, dziewczęta uważano za dorosłe. Do tego czasu bawiły się razem z chłopcami i prowadziły bardzo beztroskie życie pełne zabaw - rzadko były karane za przewinienia. Jednak od najmłodszych lat uczyły się szacunku dla osób starszych i wszystkich mężczyzn z rodziny. Dziewczynki z samurajskich rodów dodatkowo miały wpajany kodeks bushi, któremu musiały pozostać wierne przez całe życie.


Dojrzewanie
Po osiągnięciu odpowiedniego wieku rozpoczynała się stopniowa izolacja między dziewczętami, a chłopcami. Była ona bardziej widoczna w wyższych sferach niż u chłopstwa. Dziewczęta pobierały nauki z pisania, czytania, pięknego wysławiania się. Często ich obowiązkiem była opieka nad młodszym rodzeństwem. W rodzinach samurajskich dodatkowo uczyły się zarządzania gospodarstwem oraz sztuki posługiwania się naginatą, kusarigamą ewentualnie wakizashi i kataną. Było to przygotowywanie do spełnienia obowiązku obrony domostwa przed wrogiem. Na ceremonii osiągnięcia pełnoletności otrzymywały od rodziców kaiken – mały nóż noszony za pasem obi, służący do samoobrony oraz popełniania seppuku. Nie rozstawały się z nim do końca życia. Na dworze i w bogatszych rodzinach, dziewczęta były uczone gry na instrumentach, tańca, poezji. Na wsi, miały obowiązek pomagania rodzicom w polu, przy zbiorach ryżu, jedwabników, hodowli zwierząt. Były dodatkową, mile widzianą, parą rąk do pracy, dlatego też w tej warstwie społecznej, dziewczęta wychodziły później za mąż. Miały również większą swobodę obyczajową w stosunkach damsko-męskich.


Narzeczeństwo i ślub
Co może nieco dziwić, przymusowe małżeństwa należały do rzadkości. Jeśli kandydat nie odpowiadał dziewczynie, mogła go odrzucić. Jednak zawsze miała na uwadze zdanie swoich rodziców, głównie ojca. Często były spotykane tzw. małżeństwa na próbę. Dziewczyna chodziła do domu przyszłych teściów, by poznać rodzinę, w której przyjdzie jej spędzić resztę życia. Tego typu zachowanie mogło trwać miesiąc, albo i dłużej. Wykonywała tam wszystkie czynności, jakie miała spełniać jako żona. Przed ślubem mogła spędzić z ukochanych noc. Dopiero po tym czasie decydowała, czy chce związać się z daną rodziną, czy nie. W chłopskich rodzinach zdarzały się „porwania” narzeczonej, kiedy to rodzice nie wyrażali zgody na ślub młodych. Wszystko odbywało się przy jej zgodzie. Wieczorem pod jej dom przychodził narzeczony. Dziewczyna wychodziła z domu mówiąc rodzicom „żegnajcie” i oddalała się z wybrankiem do jego domu. Tam przyjaciele pana młodego urządzali wesele, na które nie zapraszano rodziców dziewczyny. Po tego typu uroczystości rodzice panny młodej musieli uznać związek.
Ceremonia ślubna była zależna od stopnia zamożności. Jednak we wszystkich wypadkach miała wspólne cechy. Główny rytuał ślubny polegał na wypiciu przez małżonków po trzy łyki sake z trzech czarek. Następnie podawano stoliki z jedzeniem, najpierw parze młodej, następnie gościom. Również dopiero po odejściu na spoczynek państwa młodych, goście mogli zacząć rozchodzić się do domów.


Małżeństwo i rozwód
Kobieta jako żona miała obowiązek zajmować się domem oraz rodzeniem i wychowaniem przyszłych potomków. Żony samurajów nie pracowały fizycznie. Zarządzały finansami, sprawowały nadzór nad służbą, miały decydujące zdanie w sprawie małżeństwa dzieci. Niejednokrotnie pomagały mężowi w podejmowaniu ważnych decyzji. Musiały uczyć dzieci szacunku dla osób starszych, pogardy dla śmierci oraz zwyczajów panujących w danej klasie społecznej. W wyższych warstwach społecznych, kobiety spędzały czas głównie na rozwijaniu swoich umiejętności w poezji, grze na instrumentach, kaligrafii. Często brały udział w spiskach i romansach. Większość z nich nie zajmowała się bezpośrednio wychowywaniem dzieci.
Zdrada i romanse były na porządku dziennym na dworze. Niejednokrotnie mąż wiedział o zdradzie żony, jednak nie wyciągał z tego powodu żadnych konsekwencji, jeśli nie tracił z tego powodu twarzy. Inaczej było w warstwie samurajów, gdzie niewierne żony wypędzano lub wznoszono o rozwód. Sam rozwód był źle widziany w społeczeństwie, jednak możliwy do realizacji. Jedynym warunkiem była obopólna zgoda małżonków. Jeśli mąż nie wyrażał zgody na rozwód, kobieta mogła uciec do klasztoru. Tam była bezpieczna przed gniewem męża i po dwóch latach rozwód był uznawany za ważny.
Jeśli syn był żonaty, jego matka sprawowała największą władzę w domu. Synowa musiała liczyć się z każdym jej zdaniem oraz bez sprzeciwu wykonywać jej polecenia. Wraz z wiekiem, zwiększał się szacunek wobec kobiety, a po jej śmierci opieka nad domem przechodziła w ręce synowej.


Bibliografia:
- Chryzantema i miecz : wzory kultury japońskiej / Ruth Benedict; Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1999
- Rozwiane kwiaty wiśni : japoński ceremoniał miłosny / Zdzisław Wróbel. - Bydgoszcz: "Prospekt Atelier", 2001
- Życie codzienne w Japonii w epoce samurajów : (1185-1603) / Louis Frederic - Warszawa: Państ. Instytut Wydawniczy, 1971.